سایتگلسها (Sight Glass) یکی از اجزای کلیدی در تجهیزات فرآیندی و مخازن تحت فشار هستند که امکان مشاهده مستقیم سیال، سطح مایع یا وضعیت جریان را بدون باز کردن سیستم فراهم میکنند. با توجه به اینکه این قطعات مستقیماً با فشار، دما و سیالات خورنده در تماساند، طراحی و نصب آنها باید بر اساس استانداردهای معتبر بینالمللی انجام شود. در این مقاله، بهصورت تخصصی به استاندارد ASME Section VIII بهعنوان مرجع اصلی تجهیزات تحت فشار و استاندارد DIN 7080 بهعنوان مرجع شیشههای تخت صنعتی پرداخته میشود و روشهای اتصال جوشی، فلنجدار و استفاده از درپوشهای ایمن، همراه با الزامات مربوط به ضخامت شیشه و فشار مجاز بررسی میگردد.
نقش سایتگلس در ایمنی و پایش تجهیزات تحت فشار؛ استانداردهای نصب سایتگلس | ASME Sec VIII و DIN 7080
سایتگلسها نقش مهمی در پایش لحظهای فرآیندهای صنعتی ایفا میکنند و به اپراتور اجازه میدهند بدون دخالت در سیستم، وضعیت سیال را ارزیابی کند. در تجهیزات تحت فشار مانند بویلرها، راکتورها و مخازن ذخیره، مشاهده سطح یا رنگ سیال میتواند نشانهای از عملکرد صحیح یا بروز مشکل باشد. با این حال، همین نقطه دید میتواند به یکی از نقاط ضعف مکانیکی سیستم تبدیل شود، زیرا شیشه ذاتاً نسبت به فلز مقاومت کمتری در برابر تنشهای مکانیکی دارد.
به همین دلیل، استانداردهای بینالمللی تأکید دارند که سایتگلس نهتنها یک قطعه جانبی، بلکه بخشی از مرز فشاری سیستم محسوب شود. منابع فنی منتشرشده توسط انجمن ASME و مراجع اروپایی نشان میدهد که بسیاری از حوادث صنعتی، ریشه در انتخاب نادرست سایتگلس یا عدم انطباق آن با شرایط کاری داشتهاند. رعایت اصول طراحی، انتخاب شیشه مناسب، روش اتصال صحیح و استفاده از تجهیزات ایمنی مکمل، همگی در افزایش ضریب ایمنی سیستم مؤثر هستند. در واقع، سایتگلس استاندارد یک ابزار کنترلی ساده نیست، بلکه یک المان مهندسی با الزامات دقیق طراحی و نصب محسوب میشود.
بررسی استاندارد ASME Section VIII در طراحی و نصب Sight Glass
استاندارد ASME Section VIII مرجع اصلی طراحی مخازن و تجهیزات تحت فشار در بسیاری از پروژههای صنعتی جهان است. این استاندارد اگرچه بهطور اختصاصی فقط به سایتگلس نمیپردازد، اما الزامات کلی مرز فشار (Pressure Boundary) را مشخص میکند که سایتگلس نیز مشمول آن است. بر اساس این استاندارد، هر قطعهای که به بدنه مخزن متصل میشود باید از نظر استحکام، نوع اتصال و قابلیت تحمل فشار طراحیشده بررسی گردد.
در نصب سایتگلس مطابق ASME Sec VIII، نوع اتصال (جوشی یا فلنجدار)، کلاس فشاری فلنج، جنس متریال و تستهای نشتی اهمیت ویژهای دارند. اتصال جوشی باید مطابق WPS تأییدشده انجام شود و تنشهای پسماند جوش کنترل گردد. همچنین، ASME تأکید میکند که شیشه سایتگلس نباید تنها عامل تحمل فشار باشد، بلکه باید در یک هولدر فلزی با طراحی مناسب قرار گیرد. بسیاری از تولیدکنندگان بینالمللی، طراحی سایتگلسهای خود را بر اساس ASME انجام داده و سپس با استانداردهای شیشه مانند DIN تطبیق میدهند تا هم الزامات مکانیکی و هم خواص شیشهای بهطور همزمان رعایت شود.
استاندارد DIN 7080 و الزامات شیشههای تخت صنعتی
استاندارد DIN 7080 یکی از دقیقترین مراجع برای شیشههای تخت مورد استفاده در سایتگلسهای صنعتی است. این استاندارد بهطور مشخص، ضخامت شیشه را بر اساس قطر دید و فشار کاری تعریف میکند و محدوده مجاز تلورانس را بهصورت عددی ارائه میدهد. شیشههای DIN 7080 معمولاً از بوروسیلیکات ساخته میشوند که مقاومت بالایی در برابر شوک حرارتی و حمله شیمیایی دارند.
استانداردهای نصب سایتگلس | ASME Sec VIII و DIN 7080؛ بر اساس جداول DIN، با افزایش قطر شیشه، ضخامت باید بهصورت غیرخطی افزایش یابد تا از تمرکز تنش جلوگیری شود. منابعی مانند Schott Technical Glass و مقالات منتشرشده در Process Industry Forum تأکید میکنند که استفاده از شیشههای خارج از محدوده DIN، حتی اگر ظاهراً ضخیم باشند، میتواند منجر به شکست ناگهانی شود. نکته مهم دیگر، فشار مجاز کاری است که در DIN 7080 معمولاً با ضریب ایمنی تعریف میشود و نباید با فشار تست اشتباه گرفته شود. رعایت دقیق این استاندارد تضمین میکند که سایتگلس در شرایط پایدار و گذرا، عملکرد ایمن و قابل اعتماد داشته باشد.
یکی از رایجترین اشتباهات، استفاده از شیشههای غیر DIN در خطوط بخار است؛ اشتباهی که معمولاً با ترک مویی شروع و با توقف خط پایان مییابد.
روشهای اتصال سایتگلس: جوشی، فلنجدار و رزوهای
روش اتصال سایتگلس به تجهیز، تأثیر مستقیمی بر ایمنی و قابلیت نگهداری سیستم دارد. اتصال جوشی معمولاً در فشارهای بالا و کاربردهای دائمی استفاده میشود، زیرا کمترین احتمال نشتی را دارد. با این حال، این روش نیازمند کنترل دقیق عملیات جوشکاری و بازرسیهای غیرمخرب است.
اتصال فلنجدار رایجترین روش در صنایع فرآیندی است، زیرا امکان باز و بسته کردن، تعویض شیشه و بازرسی دورهای را فراهم میکند. در این روش، انتخاب کلاس فشاری فلنج مطابق ASME و استفاده از گسکت مناسب اهمیت بالایی دارد. اتصال رزوهای بیشتر در فشارهای پایین و سیستمهای کمریسک به کار میرود و معمولاً برای کاربردهای سنگین توصیه نمیشود.
مطابق منابع خارجی مانند Engineering Toolbox، انتخاب نادرست روش اتصال یکی از دلایل اصلی نشتی و خرابی زودهنگام سایتگلسهاست. بنابراین، روش اتصال باید بر اساس فشار، دما، نوع سیال و استاندارد مرجع پروژه انتخاب شود.
جوشی یا فلنجدار؟ مسئله این است!
- اتصال جوشی ✅ در فشار بالا / ❌ در تعمیرپذیری
- اتصال فلنجدار ✅ در نگهداری / ❌ در وزن و هزینه
درپوشهای ایمن (Safety Cap) و الزامات حفاظتی
استانداردهای نصب سایتگلس | ASME Sec VIII و DIN 7080؛ درپوشهای ایمن یا Safety Cover بهعنوان یک لایه محافظ ثانویه برای سایتگلسها استفاده میشوند. هدف اصلی این درپوشها، محافظت از اپراتور در صورت شکست ناگهانی شیشه است. استانداردهای اروپایی و توصیههای ASME تأکید دارند که در فشارهای بالا یا سیالات خطرناک، استفاده از درپوش ایمن یک الزام مهندسی است، نه یک گزینه اختیاری.
این درپوشها معمولاً از فولاد یا آلیاژهای مقاوم ساخته میشوند و بهگونهای طراحی میگردند که در عین حفاظت، دید مستقیم را مختل نکنند. در برخی طراحیها، درپوش بهصورت مشبک یا با شیشه ثانویه ساخته میشود. منابع منتشرشده توسط تولیدکنندگان اروپایی نشان میدهد که استفاده از Safety Cap میتواند ریسک آسیب انسانی را بهطور قابل توجهی کاهش دهد، بهویژه در سایتگلسهای با قطر بزرگ یا فشار کاری بالا.
تلورانس ضخامت شیشه و ارتباط آن با فشار مجاز
یکی از حساسترین پارامترها در طراحی سایتگلس، تلورانس ضخامت شیشه است. برخلاف قطعات فلزی، شیشه رفتار ترد دارد و کوچکترین انحراف از ضخامت طراحیشده میتواند منجر به تمرکز تنش شود. استاندارد DIN 7080 تلورانسهای بسیار محدودی برای ضخامت مجاز تعریف میکند و تأکید دارد که فشار کاری باید همواره کمتر از فشار مجاز اعلامشده باشد.
مطالعات منتشرشده در منابع مهندسی نشان میدهد که بسیاری از شکستها نه به دلیل فشار بیشازحد، بلکه به دلیل عدم یکنواختی ضخامت شیشه رخ میدهند. به همین دلیل، تولیدکنندگان معتبر خارجی کنترل کیفیت دقیقی روی فرآیند تولید اعمال میکنند. تطابق ضخامت واقعی با مقدار اسمی، یکی از عوامل کلیدی در افزایش طول عمر و ایمنی سایتگلس است.
سایتگلس شوخیبردار نیست.
این قطعه مستقیماً بخشی از مرز فشار تجهیز محسوب میشود و هر خطا در انتخاب یا نصب آن میتواند منجر به شکست ترد شیشه شود.
جمعبندی و پیشنهاد تأمین تجهیزات؛ استانداردهای نصب سایتگلس | ASME Sec VIII و DIN 7080
سایتگلسها بهعنوان بخشی از مرز فشاری تجهیزات صنعتی، نیازمند طراحی، انتخاب و نصب کاملاً مهندسیشده هستند. رعایت استانداردهای ASME Sec VIII و DIN 7080، انتخاب روش اتصال مناسب، استفاده از درپوشهای ایمن و توجه به تلورانس ضخامت شیشه، همگی در تضمین ایمنی و عملکرد پایدار سیستم نقش دارند.
در پروژههای صنعتی، انتخاب تجهیزات استاندارد از تأمینکنندگان متخصص اهمیت بالایی دارد. آدرین صنعت ابزار دقیق پارس RIACO با تمرکز بر تجهیزات ابزار دقیق و پایش فرآیند، میتواند گزینهای مطمئن برای مشاوره و تأمین سایتگلسهای مطابق استانداردهای بینالمللی باشد.
مقاله مرتبط: سایت گلس (Sight Glass): انواع، متریال و استانداردهای نصب
نتیجه؟ اگرچه اتصال جوشی از نظر استحکام برتری دارد، اما در خطوطی با نیاز به بازرسی دورهای، اتصال فلنجدار انتخاب منطقیتری است.